Real Mary King's Close: ulica, nad którą miasto wybudowało się w 1753 roku

Ponieważ nad nią wzniesiono budynek — to znacznie dziwniejsza odpowiedź, niż większość ludzi się spodziewa.

Stare Miasto w Edynburgu ciągnie się wzdłuż grzbietu wzgórza, a zaułki (closes) schodzą z High Street po obu zboczach jak zęby grzebienia. Były wąskie, strome i zabudowane kamienicami, które mogły mieć wiele pięter, bo teren opadał pod nimi. Mary King's Close był jednym z takich zaułków — zwykłym, niczym niewyróżniającym się.

W 1753 roku miasto zaczęło budować Royal Exchange po północnej stronie High Street. Zamiast oczyścić plac budowy, budowniczowie ścięli wierzchołki stojących tam kamienic, a to, co zostało, wykorzystali jako fundamenty. Górne kondygnacje rozebrano; dolne pozostały, a nowy budynek spoczął na nich.

W ten sposób fragment ulicy przetrwał, przykryty konstrukcją, która nie miała z nim nic wspólnego. Wciąż otwierają się z niego drzwi. Wciąż wychodzą na niego okna z pomieszczeń, które nie widziały światła dziennego od XVIII wieku. W ścianach wciąż stoją kominki. A ludzie nadal mieszkali w częściach, które pozostały zdatne do zamieszkania — w niektórych przypadkach aż do 1902 roku.

Ta ostatnia data zwykle najbardziej zaskakuje zwiedzających, bo popularna wersja tej historii głosi, że zaułek zamurowano i porzucono wieki wcześniej. Tak nie było. Został zabudowany od góry, a życie toczyło się w nim przez kolejne sto pięćdziesiąt lat.

Nie, a dobrzy przewodnicy mówią to wprost.

Historia — że zaułek zamurowano podczas epidemii choroby wraz z jego mieszkańcami — to folklor. To bardzo dobra historia i od dawna wiąże się z tym miejscem, ale nie znajduje potwierdzenia w źródłach. Zaułek został częściowo rozebrany w 1753 roku pod projekt budowlany, a częściowo zachowany jako fundamenty, a ludzie mieszkali w tym, co pozostało, aż do 1902 roku.

Warto o tym wiedzieć przed wizytą, z dwóch powodów. Po pierwsze, prawda jest ciekawsza: ulica, która pozostała ulicą, pod podłogą, przez półtora wieku. Po drugie, to wiele mówi o tym, jak słuchać. Niemal wszystko, co napisano o podziemnym Edynburgu, miesza udokumentowane fakty z folklorem, a ci organizatorzy, którzy potrafią je oddzielić, są warci twoich pieniędzy.

Zaułek ma jednak swoją wieloletnią historię o duchach, którą opowiadają przewodnicy. Różnica między dobrą a słabą wycieczką polega na tym, czy opowiadają ją jako historię, czy przedstawiają jako fakt.